Bosh sahifa / Sayt tayyorlash / Domen haqida

Domen haqida

Domen – bu cheksiz internet ummonidagi serverlardan birida joylashgan qaysidir saytga olib boradigan manzil hisoblanadi. Aslida Siz hosting xizmatidan foydalanib, saytingizni qaysidir serverga joylashtirganingizda, saytingiz manzili (server nuqta’i nazaridan) qandaydir IP manzilga teng bo’ladi. Masalan, 192.168.162.134 Bunday IP manzilni eslab qolish qiyin. Agar domen bo’lmaganida saytingizga tashrif buyurish uchun foydalanuvchilar saytingiz IP manzilini eslab qolishlari va brauzerlariga 192.168.162.134 deb yozish orqali saytingizga kirishlari kerak bo’lar edi. Domen afzalligi shundaki, u tushunarsiz va eslab qolish qiyin bo’lgan IP manzillarni odamlarga tushunarli, eslab qolish oson bo’lgan chiroyli sayt nomlari aylantiradi. Shuning uchun ham domen sotib olganingizda eng avvalo bu domenni hostingingiz IP manziliga ulab qo’yasiz. Shunda domen nomi saytingiz IP manzilining tarjimasi bo’lib qoladi. Har safar foydalanuvchilar o’z brauzerlarida domen nomingizni yozishsa, bu domen hostingingiz serverining IP manzilini chaqiradi va foydalanuvchiga saytingiz ko’rsatiladi!

Misol uchun, azamat.uz sayti hostingining sayt joylashgan qismi uchun IP manzili 192.168.111.222 deb hisoblaylik. Mening saytimga kirish uchun foydalanuvchilarning bu IP manzilni yozishlari ularga qiyinchilik tug’dirishi mumkin. Bu o’rinda foydalanuvchilar uchun eslab qolish oson va tushunarli bo’lgan domen bor. Ular mening saytimga tashrif buyurishlari uchun mening ismimga moslab ochilgan domenni o’z brauzerlarida ochishlari kifoya bo’ladi. Sayt tarkibi esa quyidagi tartibda ularga yetkaziladi:

AZAMAT.UZ -> 192.168.111.222 -> SAYT

Domen ismlarda «domen hududi» degan tushuncha mavjud. Bu hududlar saytlarning u yoki bu turga ta’luqli ekanligini ko’rsatib turadi. Hozirgi kunda eng mashxur domen ism hududlariga .com (kommersiya-tijorat saytlari), .net (internet), .info (informatsiya-ma’lumot saytlari), .edu (education-ta’lim sohasiga oid saytlar), .org (organisation-tashkilot saytlari), .gov (government-hukumat saytlari) va boshqa davlat kodi yuqori bosqichli domenlar (country code top-level domains – ccTLD) kiradi.

ccTLD domenlari qaysidir davlat nomi qisqarmasiga asoslangan domen hududlariga bo’linadi. Masalan, O’zbekiston uchun .uz domenlari, Rossiya uchun .ru domenlari, Fransiya uchun .fr domenlari va hokazo. Har bir domen hududini o’ziga tegishli bo’lgan davlat boshqaradi. Misol uchun, .uz domenlariga O’zbekistondan boshqa hech qaysi davlat ro’yxatdan o’tkazish huquqiga ega bo’la olmaydi.

Domen ismlar domen registratorlari orqali amalga oshiriladi. Har bir domen nomi faqat bir marta ro’yxatga olinishi mumkin va uning nusxalari bo’lishi mumkin emas. Masalan, azamat.uz sayti men tomonimdan band qilingan va bu domen (toki men undan vos kechmagunimcha) boshqalar tomonidan ro’yxatga olinishi mumkin emas.

U yoki bu domenning bandligi yoki ro’yxatga olinish uchun bo’shligini tekshirish domen registratorlarining whois so’rovi yordamida tekshirilishi mumkin. O’zbekiston domen registratorlari boshlig’i ccTLD.uz hisoblanadi. Bu saytga www.cctld.uz yoki oddiygina www.whois.uz domeni orqali kirish mumkin. ccTLD.uz saytiga tashrif buyurib Siz O’zbekiston domen registratorlari haqida ma’lumot olishingiz va saytning chap tomon menyudan pastki qismida joylashgan kichik forma orqali qaysidir domenning bo’shligi yoki bandligini tekshirishingiz mumkin.

Domen ismlar bir necha bosqichlarga bo’linadi. Ularni quyidagicha tushuntiraman:

.uz – birinchi bosqichli domen nomi (u hech qanday saytga olib bormaydi, shunchaki saytning O’zbekistonga ta’luqli ekanligini ko’rsatadi).

azamat.uz – ikkinchi bosqichli domen nomi (ya’ni, azamat birinchi bosqichli .uz domeniga tegishli, degan ma’noni bildiradi).

english.azamat.uz – uchinchi bosqichli domen nomi (english bu yerda uchinchi bosqichli domen nomi hisoblanadi. U ikkinchi bosqichli azamat va birinchi bosqichli .uz domenlari tarkibida).

test.english.azamat.uz – to’rtinchi bosqichli domen nomi (va hokazo shunday davom etaveradi…).

Ikkinchi bosqichli domen nomini registratorlar orqali ro’yxatdan o’tkazganingizdan so’ng o’zingiz istaganingizcha uchinchi, to’rtinchi, beshinchi… bosqichdagi domenlarni yarataverishingiz mumkin bo’ladi.

Domen nomi ro’yxatga olingandan so’ng Siz uning sozlanmalarini saytingiz joylashgan hosting IP manziliga (ular «nameserver» deb yuritiladi) mos ravishda tahrirlashingiz kerak bo’ladi. Shundan so’ng 24 soat ichida domeningiz ko’rsatilgan nameserverda joylashgan saytingizga olib borishni boshlaydi.

Abituriyentlar uchun test formulalari

24 ta fikr

  1. Javohir The Best Boy

    Shuni qanday qilib yaratishni tushuntirvorsez iltimos aka

  2. Salom Azamat aka sizga savolim boridi men sayt ochgandim 3-darajadagi domen da , men 2-darajadagi domen sotib oldim uni qanday saytmga briktirsam boladi ? javob uchun oldindan raxmat !

  3. Salom Azamat aka saytni net.ga qanaqa qilib q6wsak b6ladi

  4. Azamat aka,sizga bitta savolim boridi.Whois.uz saytida id va domen uchun royhatdan otdim.Shundan keyin «Siz ro’yhatdan muvaffaqiyatli o’tdiz» dip yozuv chiqti.. So’ng e-mailimga parol keldi uni hich qayoqqa yozmimanmi??Keyin domen uchun pulni kompaniyani o’ziga borip to’lasam bo’ladimi?Javob uchun oldindan rahmat!

Javob qoldirish

Email manzilingiz hech kimga ko'rsatilmaydi.Majburiy bo'limlar belgilangan *

*